Szkolenia internetowe dla dietetyków Paleta Diet

Blog

dr n. o zdr. Patrycja Kłósek
Rola flawonoidów w zapobieganiu chorobom nowotworowym

Flawonoidy są najbardziej zróżnicowaną i rozpowszechnioną grupą polifenoli w diecie człowieka. Szacuje się, że ich dzienne średnie spożycie wynosi około 1 g. Głównym źródłem flawonoidów są owoce, warzywa, przyprawy, zioła, herbata i kawa.

Z punktu widzenia profilaktyki chorób nowotworowych, istotną grupę flawonoidów stanowią flawanole, do których zalicza się katechinę, epikatechinę i epigallokatechinę. Najlepszym źródłem tych związków jest herbata. Udowodniono, że katechiny zapobiegają rozwojowi nowotworów prostaty, jamy ustnej, jelita grubego, płuc i piersi. Katechiny zawarte w zielonej herbacie hamują również wzrost już istniejących komórek nowotworowych. Takie działanie zaobserwowano w odniesieniu do nowotworów przewodu pokarmowego, skóry i piersi.

Najwyższą aktywność przeciwnowotworową posiada epigallokatechino-3-galusan (EGCG) obecny w największej ilości w zielonej herbacie. Antykancerogenny charakter tego związku polega między innymi na indukowaniu apoptozy, hamowaniu cyklu komórkowego, działaniu antyproliferacyjnym, modulacji enzymów metabolizujących kancerogeny, a także hamowania angiogenezy.

Ze względu na silne właściwości przeciwutleniające, katechiny chronią DNA przed uszkodzeniem oksydacyjnym. Najwyższą aktywnością antyoksydacyjną charakteryzuje się EGCG, wykazujący 25-100 razy silniejsze działanie niż witamina C i E.

Najlepszym źródłem EGCG jest zielona herbata, zawierająca około 30% związków polifenolowych w suchej masie liści. Jej potencjał przeciwnowotworowy zależy od konkretnego gatunku, sposobu parzenia i dziennego spożycia. Najwięcej EGCG zawierają japońskie gatunki herbaty, parzone około 8-10 minut. Imai i wsp. wykazali istotny spadek zapadalności na choroby nowotworowe w grupie 8552 Japończyków pijących około 10 filiżanek zielonej herbaty w ciągu dnia.

Kolejną grupą flawonoidów o znaczeniu przeciwnowotworowym są antocyjany – barwniki nadające czerwoną, fioletową i niebieską barwę owocom i warzywom. Związki te przeciwdziałają tworzeniu komórek nowotworowych poprzez neutralizację wolnych rodników, stymulację enzymów II fazy metabolizmu ksenobiotyków, a także działanie antyproliferacyjne i proapoptotyczne. Ponadto zapobiegają tworzeniu przerzutów między innymi poprzez hamowanie angiogenezy.

Przeciwnowotworowe właściwości wykazano również w odniesieniu do izoflawonów, czyli grupy flawonoidów wykazującej duże podobieństwo strukturalne do ludzkich estrogenów. Głównym źródłem izoflawonów w diecie człowieka jest soja i jej przetwory. Zainteresowanie naukowców izoflawonoidami wzbudziły badania epidemiologiczne chorób nowotworowych prowadzone w populacjach azjatyckich, gdzie zachorowalność na nowotwory piersi i prostaty jest 4-10 razy niższa w porównaniu do krajów zachodnich. Zaobserwowano również, że charakterystyczną cechą diety azjatyckiej jest duże spożycie soi wynoszące około 65g na dzień, natomiast w krajach zachodnich udział soi w codziennej diecie nie przekracza 1g.
Korde i wsp. wykazali niższe ryzyko raka piersi o 58% wśród kobiet, które w dzieciństwie spożywały ponad jedną porcję produktów sojowych w ciągu tygodnia, w porównaniu do kobiet o niższym spożyciu soi w okresie dzieciństwa.

Przeciwnowotworowe właściwości soi związane są przede wszystkim z obecnością genisteiny wykazującej szerokie możliwości działań chemoprewencyjnych.

Pomimo wielu badań zachęcających do spożywania izoflawonów sojowych w kontekście profilaktyki nowotworów, istnieją także doniesienia o niekorzystnym ich działaniu u kobiet z rakiem piersi oraz u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Prawdopodobnie zagrożenie istnieje tylko podczas przyjmowania dużych dawek izoflawonów w postaci suplementów.

Istotne znaczenie prewencyjne przypisuje się również flawonolom, które są najbardziej rozpowszechnionymi flawonoidami w żywności, a głównymi przedstawicielami tej grupy są kwercetyna i kempferol. W surowcach roślinnych występują w stosunkowo małych stężeniach wynoszących średnio 15-30mg/kg produktu. Najlepszym źródłem flawonoli jest cebula, jarmuż, brokuły, por oraz jagody.

Autor:

dr n. o zdr. Patrycja Kłósek

Przeczytaj kolejne artykuły naszego eksperta